چنان كه اين حال ما ايرانيان است كه با آنكه از زمانهاى بسيار باستان خط در اين سرزمين ما رواج داشته كه سنگهاى بيستون و تخت‌جمشيد بر اين گفته ما گواه است و آنگاه همه مىدانيم كه آن پادشاهى پهناور مادان و هخامنشيان و روابطى كه اين فرمان‌روايان با پادشاهيهاى ديگر داشته‌اند و هميشه نامه‌نويسيها مىكرده‌اند خود رواج خط را در اين كشور دربايست داشته است . با اين حال از دوره‌هاى پيش از اسلام ايران هرگز كتابى كه ارزش تاريخى داشته باشد به دست ما نرسيده و اين خود از شگفت‌ترين داستانهاست كه از آن همه قرنها هرگز خبر درستى نزد خود ايرانيان پيدا نمىشده . نه اينكه كسى در ايران تاريخ ننوشته بوده . بلكه ما آگاهى درستى داريم كه ايرانيان كتابهاى بسيارى در تاريخ داشته‌اند ولى در نتيجه حوادثى كه در اينجا مجال ياد آنها را نداريم از ميان رفته است . اينست كه ما امروز ناگزيريم دست نياز به سوى مردمان باستان ديگرى كه با ايران همسايه بوده يا رابطه‌هاى ديگرى داشته‌اند دراز نماييم . از قبيل يونانيان باستان و روميان غربى و بوزانتيان و ارمنيان و تازيان و هنديان و آسوريان و ديگران . از جمله كتابهاى تاريخى كه از زمانهاى كهن باز مانده و امروز به دست ما رسيده كتابى است به نام « سرگذشتها » « زندگيها » تأليف پلوتارخ يونانى كه از مشهورترين كتابهاست . پلوتارخ از سرزمين يونان برخاسته و در آن ميهن خود كه آن زمان يگانه سرزمين دانش و خرد شمرده مىشده درس خوانده و دانشهايى آموخته و چون آن زمان يونان جزو روم و دو سرزمين پيوسته به هم بوده پلوتارخ پس از ديرى از يونان بروم رفته و ساليانى در شهر روم پايتخت آنجا روز مىگزارده تا بار ديگر به همين خود بازگشته است . پلوتارخ نيمه دوم از قرن نخستين تاريخ ميلادى و بيست سال از آغاز قرن دوم آن تاريخ را دريافته « 1 » و اين هنگام شش يا هفت قرن بوده كه آسيا و اروپا با هم درافتاده و جهان هم‌چون دريا در تلاطم بوده : يونان و آن پيشرفت آيين مردمى در ميان آنان پادشاهى هخامنشى و آن لشكركشيهاى شگفت‌انگيز آن پادشاهان بر يونان و مصر الكساندر و آن پيشرفت تند او در آسيا پيدايش سلوكيان و اشكانيان برخاستن روم جهانگير و كشاكشهاى او با اشكانيان اينها حوادث مهم تاريخى است كه پلوتارخ خبر آنها را شنيده و دانسته و صدها مردان سترك تاريخى را مىشناخته است .

--> ( 1 ) . از سال 45 يا 46 تا سال 120